علم و قرآن
دوشنبه ٢ امرداد ،۱۳٩۱
آثار غنا و موسیقی از دیدگاه ائمه (علیهم السلام) ... نظرات() 

بسم الله

 

1- فقر و کاهش روزی

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: «الغِنا یورثُ النِفاق و یُعَقبُ الفَقر» غنا و خوانندگی حرام نفاق را به ارث می‌گذارد و فقر و کاهش روزی را به ارمغان می‌گذارد. ممکن است کسانی بگویند: گوش کردن موسیقی و آوازه خوانی چه ربطی به رزق و روزی آدم دارد؟ چون بنای این نوشته بر اختصار است در پاسخ، مرتضی مطهری در کتاب «انسان و سرنوشت» چنین اشاره دارد: «از نظر مادی عوامل مؤثر در اجل و روزی و سلامت و سعادت و خوشبختی منحصراً مادی است. تنها عوامل مادی است که اجل را نزدیک یا دور می‌کند، روزی را توسعه می‌دهد یا تنگ می‌کند، به تن سلامت می‌دهد یا می‌گیرد خوشبختی و سعادت را تأمین یا نابود می‌کند، اما از نظر جهان بینی الهی علل و عوامل دیگری که «عوامل روحی و معنوی» نامیده می‌شوند نیز همدوش عوامل مادی در کار اجل و روزی و سعادت و سلامت و امثال این امور مؤثرند».

2- عامل بی حیایی و تحریک و تکثیر شهوت

رسول خدا (صلوات علیه) در حدیثی فرمودند: «الغِنا رقیةُ الزِّنا» غنا و خوانندگی حرام کاری است که انسان را به فحشا و زنا می‌کشاند. (ری شهری، 1367)

3- عامل نزول بلا

امام صادق( علیه السلام) می‌فرمایند: «بیتُ الغِنالا تؤمِنُ فیهِ الفجیعَه» خانه ای که در آن غنا و موسیقی حرام باشد از بلا و مصیبت در امان نیست.

4- عامل قساوت قلب

در وصیت پیامبر به حضرت علی (علیه السلام )آمده که ای علی!  سه چیز قساوت قلب می‌آورد اول: گوش کردن به لهویات که از جمله آن غنا و موسیقی حرام است 2- به شکار رفتن 3- درب خانه پادشاهان و سلاطین رفت و آمد کردن. (حر عاملی، 1391 ق)

5- عامل سلب اراده از انسان

امام خمینی (ره) در کتاب چهل حدیث می‌فرمایند: بیشتر از هر چه گوش دادن به تغنیات، سلب اراده و عزم از انسان می‌کند ... (روح اله خمینی، 1371)

6- بی تفاوت شدن به ناموس

7- موسیقی حرام مانع استجابت دعا می‌شود

نوف بکالّی می‌گوید: در یکی از شب‌ها امام علی (علیه السلام) را دیدم که برای عبادت از بستر برخاست نگاهی به ستارگان افکند و به من فرمود: خوابی یا بیدار. گفتم بیدارم. فرمود: «یا نوف، اِنّ داوود علیه السلام قامَ فی مِثلِ هذهِ الساعةِ منَ الیل. فقالَ: انَّها الساعةٌ لایدعُو فیها عبدٌ الاّ استُجیبَ له، الاّ انْ یکونَ عشاراً أوعریفاً او شرطیّاً، أو صاحِبَ عَرْطبة و هی الطنبور أو صاحب کوبةٍ» ای نوف همانا داوود پیامبر( علیه السلام) در چنین ساعتی از شب برمی خواست و می‌گفت: این ساعتی است که دعای هر بنده ای به اجابت می‌رسد. جز مالیات گیران حکومت جور، جاسوسان، شبگردان و نیروهای انتظامی حکومت ستمگر، نوازنده طنبور و آلات موسیقی و صاحب نرد و دیگر آلات قمار که دعایشان مستجاب نمی‌شود. (سید شریف رضی، 1377)

موسیقی از دیدگاه قرآن – فقه و حدیث

تعریف غنا و موسیقی به طور خلاصه؛ غنا به نوعی خوانندگی خاص گفته می‌شود، و موسیقی به نوازندگی با آلات مخصوص اطلاق می‌گردد. به عبارت دیگر «غنا» از نوع صوت انسان است، صوت خاص و موسیقی از نوع صوت آلات و ابزار مخصوص.

امام خمینی (1390 ق) در کتاب فقهی «تحریرالوسیله» حکم و تعریف غنا را این‌گونه بیان می‌کنند: انجام دادن و شنیدن غنا و کسب کردن با آن حرام است و غنا تنها زیبا کردن صدا نیست بلکه عبارت از کشیدن و برگرداندن صدا با کیفیت خاصی است که طرب آور و مناسب مجالس لهو و محافل طرب و آلات و ادوات موسیقی باشد. بین استعمال غنا در کلام حق مانند قرائت قرآن دعا و مرثیه و غیر آن از شعر یا نثر فرقی نیست بلکه اگر در چیزی که خداوند به آن اطاعت می‌شود استعمال شود عقابش مضاعف می‌گردد.

عده ای فکر می‌کنند که برای حرمت غنا و موسیقی حرام و در مذمت و نکوهش آن دلیلی جز فتاوای فقهای بزرگوار وجود ندارد. اگر از جوانی که شبانه روز با نوار موسیقی سروکار دارد بپرسند که آیا می‌تواند یک آیه قرآن یا حدیث در مورد موسیقی و غنا بخواند شاید در جواب بگوید مگر در قرآن و حدیث از موسیقی و غنا صحبتی به میان آمده؟ علت اصلی این نوع قضاوت ممکن است همان نداشتن آگاهی و نبود اطلاعات کافی باشد. به او آگاهی و شناخت نداده‌اند که یک فلسفه بعثت رسول اکرم( صل الله علیه و آله و سلم) از بین بردن آلات موسیقی حرام و لهو و لعب بوده است. «خداوند مرا به عنوان رحمت برای عالمیان مبعوث کرد و هم چنین برای اینکه سازها و نی‌ها (آلات موسیقی حرام) و دیگر امور جاهلیت را نابود و قدغن کنم.» (ری شهری، 1367)

مرتضی مطهری (1378)در کتاب تعلیم وتربیت در اسلام درباره مسأله موسیقی و غنا می‌نویسد: قدر مسلمی در غنا هست و آن این است «آوازهایی که موجب خفت عقل می‌شود» یعنی شهوات را آنچنان تهییج می‌کند که عقل به طور موقت از حکومت ساقط می‌شود و همان خاصیتی را دارد که شراب یا قمار دارد. آنچه مسلم است این است که اسلام خواسته است از عقل انسان حفاظت و حراست کند و عمل هم نشان داده است که مطلب از همین قبیل است.

مذمّت قرآن از غنا

آیات زیادی در جاهای مختلف قرآن در نکوهش و مذموم بودن این گناه بزرگ وجود دارد که تفاسیر آن‌ها توسط ائمه معصومین روایت شده، به چند نمونه از آیات توجه فرمایید: «فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الاْوْثَانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» از پلیدی بت‌ها دوری کنید، و از گفتار باطل اجتناب ورزید. (حج/30)

امام صادق( علیه السلام) در تفسیر این آیه فرمودند: «الرجسُ منَ الاوثان: الشطرنج، قولَ الزَّور، الغِنا» منظور از بت‌های پلید که در آیه آمده شطرنج است و منظور از قول زور و سخن باطل، غنا است. (حر عاملی، 1391 ه. ق)

«وَ الَّذِینَ لاَ یَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِرَامًا» و کسانی اند که گواهی دروغ نمی‌دهند و چون بر لغو بگذرند با بزرگواری می‌گذرند. (فرقان/72)

امام صادق( علیه السلام)  فرمودند: منظور از این آیه غنا و خوانندگی حرام است؛ و امام رضا (علیه السلام) نیز لغو در آیه را به غنا تفسیر نمودند. (حر عاملی، 1391 ه. ق).

 ضررهای موسیقی از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری

1- مرض مانی: مرضی شبیه به جنون است مریض پیوسته ناآرام است و غالباً بی اختیار با انگشتانش بروی میز و صندلی ضرب می‌زند و خنده های بیجا و پرگویی و عصبانیت از او سر می‌زند 2 - مرض پارانویا: که شخص مبتلا به این بیماری ادعاهای بی مورد نموده و خودش را از همه برتر می‌داند.3- مرض سیکلوتمی: مرضی است که انسان گاه بدون سبب می‌خندد یا می‌گرید. 4- کوتاهی عمر: به تجربه ثابت شده که هیچ‌یک از موسیقی‌دانان به سن شصت سالگی نرسیده‌اند از بسیاری از آیات قرآن کریم و روایات ائمه اطهار استفاده می‌شود که اعمال خیر بر وسعت رزق و طول عمر می‌افزاید ولی گناه و لهو و لعب برکت را از بین خواهد برد و از عمر انسان می‌کاهد و چون موسیقی مطرب گناه محسوب می‌شود معمولاً مروجین موسیقی با وضع نامناسب و عمر کوتاه از دنیا رفته‌اند.5- ضعف اعصاب: که در ایجاد و پدید آوردن امراض خطرناک و مهلک نقش بسزایی دارد؛ و یکی از عوامل مهم خستگی‌های روحی و فکری و سردردهای عصبی گوش دادن به موسیقی است مخصوصاً برای کسانی که به موسیقی آن دقت و توجه می‌کنند. 6- نامنظم شدن ضربان قلب: دکتر روبرت انگلیسی متخصص روانشناسی اطفال ثابت نمود که طفل در رحم مادر بعد از شش ماهگی تحت تأثیر موسیقی قرار می‌گیرد و اگر زن حامله به موسیقی گوش دهد ضربان قلب طفل در رحم زیاد می‌شود از جمله موارد دیگر هیجان، فشار خون، اختلالات دماغی، زیاد شدن فحشا و منکر در اجتماع، تضعیف حس بینایی، سلب اراده و شکست شخصیت، سلب غیرت، اتلاف وقت و جنون و دیوانگی است.

با توجه به بررسی مضرات موسیقی و رایج شدن بیماری‌های روانی و فساد اخلاقی در کشورهای غربی و رجوع بیماران روانی به بیمارستان‌ها و ممنوع شدن موسیقی در کشورهای غربی به خاطر خودکشی و از بین رفتن نوجوان‌ها و جوان‌ها و ... معلوم می‌شود که تمام بیماری‌های جسمی و روانی در سطح جهان امروز در اثر گرایش به این مرض موسیقی است و هیچ چیز خطرناک‌تر از این مرض نیست.   (اسدالله محمدی نیا، 1379)